Predstojeći parlamentarni izbori u Mađarskoj, zakazani za 12. april, testiraće mnogo više političkih aspekata nego što je to bio slučaj sa prethodnim izborima. Ovi će nadići, po znakovitosti, nacionalni okvir uobičajenog sučeljavanja vlasti i opozicije.
Na unutrašnjem planu moglo bi doći do promene režima nakon 16 godina Orbanove vladavine koja je razvila autokratske elemente, što je Mađarsku koštalo različitih oblika sankcija unutar EU. U ukupnom zbiru Viktor Orban doseže pune dve decenije na vlasti, ako se uzme u obzir i njegovo upravljanje Vladom u periodu 1998–2002.
Kao evrofanatik i socijaldemokrata ispilio se direktno iz Soroševog šinjela, baš kao i Milorad Dodik, i baš kao i on "obrnuo ćurak" preobrativši se u populističkog nacionalistu i vodećeg evropskog suverenistu, šta god to značilo.
Ozbiljno nazadovanje mađarske demokratije, vladavine prava, ali i slobode medija, kao i problem transparentnosti u korišćenju evropskih fondova, doveli su Mađarsku u situaciju da joj je blokirano 16,7 milijardi evra iz EU fondova, s tim da je jedna milijarda već nepovratno izgubljena. Takođe, blokirana sredstva mogu se popeti na iznos od 19–21 milijardi evra zbog neispunjavanja zadatih uslova.
S druge strane, energetskom karakazanu u kome se Mađarska krčka nakon ruske agresije na Ukrajinu, temperaturu je poslednjih nedelja do nepodnošljivosti podigla Ukrajina zaustavljajući dotok naftovodom Družba, navodno zbog oštećenja izazvanih ruskim bombardovanjem. To je dalje dovelo i do sukoba sa institucijama EU povodom glasanja za finansijsku podršku Ukrajini.
U vezi sa tim, evropska "premijerka" Ursula von der Lajen upravo je optužila Orbana da ne drži reč. Naime, EU je prihvatila da u iznosu od 90 mlrd. evra pomoći Ukrajini finansijski ne učestvuju tri članice, među kojima i Mađarska, pod uslovom da prilikom glasanja ne ugrožavaju konsenzus. Orban je prekršio dogovor i nije glasao za, dok Ukrajina ne stavi u funkciju naftovod Družba koji se sa ukrajinske teritorije račva i prema Mađarskoj.
Pored toga, Mađarska se ozbiljno pokačila i sa Hrvatskom u vezi naftovoda Janaf, kao jedine alternative Družbi. Upravo finansijska i energetska deblokada i izlazak iz izolacije u koju je Orban uveo zemlju mogli bi predstavljati glavne izborne adute opozicije predvođene Peterom Mađarom.
Iako se prednost opozicije kontinuirano kreće između 8 i 14 procenata, velikom broju neodlučnih birača treba dodati i kompleksnost mešovitog izbornog sistema, što može dovesti do toga da Orbanov Fides zadrži vlast čak i ako ne dobije većinu glasova. To bi se desilo ukoliko rezultat bude tesan, što znači da opozicija mora imati jasnu većinu, i to preko 10 procenata.
Na spoljnopolitičkom planu eventualan Orbanov poraz imao bi značajne simboličke posledice po suverenistički pokret u Evropi, jer to ne bi bio samo poraz mađarskog premijera već i neformalnog lidera desničarske, nacionalističke Evrope.
Verovatno bi, u manjoj ili većoj meri, negativno uticao na rezultate drugih suverenističkih stranaka i pokreta širom Evrope na predstojećim izborima, možda čak i u formi domino efekta. Pritom, treba dodati da se Orban percipira i kao najvažniji i najuticajniji posrednik te grupacije ka Donaldu Trumpu i Vladimiru Putinu, predatorima s kojima "njuši istu krv".
Čekajući izbore u Mađarskoj, često se pitam, ne bez zluradosti, da li će Donald Trump otvoreno podržati svog evropskog pulena. Do pre godinu dana Orban bi ovu podršku oberučke prihvatio, ali danas, naročito posle iranske avanture, nisam siguran da bi joj se obradovao. Trumpova podrška kandidatima u Americi, ali i njegovim simpatizerima koji su bili izborni takmaci u drugim državama, po pravilu je činila štetu i završavala porazima, često i debaklima.
Drastičan je i otrežnjujući poraz u trumpovskom, ultrarepublikanskom Teksasu, gde je posle iks decenija na državnim izborima pobedio demokrata, sa isto onako ubedljivom razlikom u izbornoj jedinici kojom je Trump trijumfovao na predsedničkim izborima nekoliko meseci ranije. Ali kako Trumpu reći: "Nemoj, šefe, majke ti?"
Takođe, ne treba smetnuti s uma posledice koje izborni rezultat mađarskih izbora može proizvesti u trouglu Srbija, Hrvatska, Mađarska, a povodom političkih prepucavanja i energetske zavisnosti dva aktera u odnosu na Hrvatsku.
U međuvremenu, 29. marta održaće se i lokalni izbori u deset gradova i opština širom Srbije. To što odavno nismo videli Dodika kao redovnu Vučićevu prikolicu, taman od momenta kada se "nešto" dogovorio sa Amerikancima, govori daleko više nego bilo kakav izostali komentar predsednika Srbije na tu temu.
To ne znači da "bosanska revolucionarna garda" neće presudno uticati na rezultate lokalnih izbora, pogotovo u vojvođanskim opštinama. Stvar dodatno komplikuje generisanje svakodnevnog besmislenog sukoba sa Hrvatskom, dok Srbija životno zavisi od naftovoda Janaf.
U trouglu je nasleđena i višegodišnja trauma posle prodaje hrvatske INE mađarskom MOL-u. Podsetimo se da je to proizvelo skandal regionalnih razmera u kome je zbog korupcije stradao i hrvatski premijer Ivo SAnader. Dalje, to je otvorilo dugotrajan sudski spor Hrvatske i MOL-a. Hrvatska je izgubila na međunarodnoj arbitraži, ali nije izbledeo utisak među hrvatskim građanima da su prevareni.
I zbog toga poraz Orbana mogao bi da relaksira odnose sa Hrvatskom kao alternativnim energetskim snabdevačem, ali i sa Ukrajinom oko naftovoda Družba i sa EU u celini. Srbija strepi od poraza Orbana jer se boji da bi dodatno bila izolovana u regionu, izgubila kakvu-takvu podršku unutar EU i manevarski prostor za odlaganje bolnih suočavanja sa pravilima igre.
Ipak, to su samo puste pretpostavke, pa ćemo sačekati 12. april, posle čega će postati jasnije da li će se iznad pomenutog trougla naoblačiti ili razvedriti.
*Stavovi izneseni u kolumnama i komentarima su osobni stavovi autora i ne odražavaju nužno stav redakcije Index.hr portala